Wystawy

STANISŁAW IGNACY WITKIEWICZ MARGINALIA FILOZOFICZNE

wybór

Wystawa poświęcona jest nieznanym do tej pory formom aktywności twórczej Stanisława Ignacego Witkiewicza – prezentuje notatki i rysunki wykonywane przez niego w latach trzydziestych na marginesach czytanych książek filozoficznych. W marginaliach Witkacego komentarze dotyczące studiowanego tekstu, niekiedy bardzo dowcipne, przeplatają się z zapiskami o charakterze osobistym; wykonane na obrzeżach stron rysunki, pełniące niekiedy funkcję ilustracji, przywodzą na myśl motywy znane z jego obrazów. Wystawa obejmuje powiększenia wybranych stron z marginaliami filozoficznymi S.I. Witkiewicza. 

Marginalia filozoficzne Stanisława Ignacego Witkiewicza zachowały się na stronach trzydziestu kilku tomów, znajdujących się obecnie w zbiorach Biblioteki Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Stanowią niezwykle cenne świadectwo poszukiwań i pasji intelektualnych Witkacego przed wybuchem II Wojny Światowej, w okresie, gdy właściwie nie zajmował się twórczością artystyczną zgodną z postulatami teorii Czystej Formy i koncentrował się głównie na rozwijaniu i precyzowaniu zawartości swojego systemu filozoficznego. Adwersarzami uwag polemicznych Stanisława Ignacego Witkiewicza zapisanych na marginesach książek są czołowe postacie filozofii polskiej i obcej okresu międzywojennego, m. in.: Roman Ingarden, Maria Kokoszyńska, Tadeusz Kotarbiński,  Bertrand Russell, Alfed N. Whitehead, Alfred Tarski. 

Notatki filozoficzne na marginesach czytanego tekstu służyły Witkiewiczowi częstokroć za podstawę krytyki poglądów danego autora w rozbudowanym tekście polemicznym. Spełniając tę funkcję pomocniczą stanowiły jednocześnie dla Witkacego obszar gry całkowicie bezinteresownej, kojarzącej się z dziedziną doświadczenia estetycznego. W strefie granicznej pomiędzy czynnością lektury a wysiłkiem budowania złożonej konstrukcji pojęć filozoficznych, wyrysowane na ogromnej ilości stron schematy polemik z autorami tekstów wyrodnieją w formę, problemy filozoficzne komentują (lub nie) groteskowe lub fantastyczne postacie narysowane na marginesach. Celem wystawy jest ukazanie tego, w jaki sposób sztuka i filozofia – dwie równouprawnione dziedziny twórczości Witkacego – uzupełniają i przenikają się wzajemnie: pojęcia i tezy filozoficzne mogą służyć budowaniu „napięć kierunkowych” jego obrazów i rysunków, elementy wizualne pojawiające się na marginesach czytanych przez niego książek ujawniają figuratywny potencjał języka filozoficznego. 

Kuratorem wystawy jest dr Paweł Polit.

Zapraszamy do pogłębionej lektury fragmentu eseju kuratora pt. Fragment, rama, seria. O wizualnych aspektach marginaliów filozoficznych Witkacego [czytaj].

Obróbka cyfrowa zdjęć: Piotr Woźniakiewicz

Na wystawie wykorzystano reprodukcje z książek należących do Biblioteki Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.